Anadolu’da Reklamın İzini Sürmek: Çankırı’da Duygu Gazetesi Üzerine Bir İnceleme

Reklamın tarihsel bir metin niteliğine sahip olması ve toplumsal dönüşümün bir aracı olduğu varsayımıyla hareket eden bu çalışma, Türk reklamcılığı açısından “Çankırı’da Duygu Gazetesi’nde” yer alan reklam denemelerinin genel niteliklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çankırı’da Duygu Gazetesi’nde yayımlanan ilk ticari reklam içeriği, ilk kamu spotu ve ilk ticari ilanın biçimsel niteliklerinin neler olduğu, ticari reklam denemelerinin nasıl gerçekleştiği, kamu spotlarının temalarının neler olduğu ve ne yönde mesaj verdiği, ticari ilanların içeriklerinin nasıl şekillendiği ve reklam denemelerinin Çankırı ticari yaşantısı ve kültürel yapısı hakkında nasıl bilgi verdiği araştırılmıştır. Bu çalışma, nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiş ve veri analizi sürecinde doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Çankırı’da Duygu Gazetesi’ne ilişkin reklam denemelerine yönelik incelemeler, 9 Birinci Teşrin (Ekim) 1930 tarihinde yayımlanan ilk sayısından 404. sayısının yayımlandığı 19 İkinci Teşrin (Kasım) 1938 tarihine kadar yayımlanan gazetelerin tamamını kapsamaktadır. Yayımlanan reklam denemeleri; ticari reklamlar, kamu spotları ve ticari ilanlar şeklinde kategorize edilmiştir. İncelenen reklam denemelerinin %17,1’i ticari reklam içeriği, %74,3’ü kamu spotu ve %8,6’sı ticari ilandır. Ticari reklamların genel niteliklerinin bilgilendirme amacıyla hazırlandıkları, ürün ve adres bilgisine yer verildiği, yalnızca Latin harfleri ile metinlerden oluşturulduğu, çerçeve süslemelerine yer verildiği ve resim, karikatür ve fotoğraf kullanılmadığı görülmektedir. Aynı şekilde ticari ilanların ticari reklamlar gibi metinlerden oluştuğu, ticari reklamlara oranla daha az yer kapladığı, daha az sayıda olduğu ve ürün içerikli hazırlandığı söylenilebilir. Kamu spotlarının ise kısa ve öz bir mesaj vermek için doğrudan davranış değişikliği amacıyla yayımlandığı görülmektedir. Ticari reklamlar fotoğrafçılık, berber, spor kulübü, terzi ve dershane sektörü tarafından verilmiştir. Bu sektörlerin tümü arzulanan yeni insan modeli için yeni alanlardır ve yeni bir yaşam biçimini kapsamaktadır. Bu reklamların ilan formuna daha yakın fakat birer reklam denemesi olduğu söylenebilir. Kamu spotlarının temaları ulus devlet, Türkçülük, yerli malı, tasarruf, kamu kuruluşlarına destek, gençlik, spor ve sağlık temaları ile oluşturulduğu görülmektedir. Kamu spotlarının yeni bir yaşam biçimi ve ideoloji sunduğu düşünüldüğünde hedef kitleye dönük yönlendirme işlevini yerine getirdiği söylenebilir. Çalışma sonucunda 1930-1938 dönemine ait ticari reklamlar, kamu spotları ve ticari ilan denemeleri, yeni oluşturulan Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş misyonu ve vizyonunu yansıtma eğiliminde olduğu ve bu reklam içeriklerinin, toplumun kültürel, toplumsal ve ekonomik dönüşümüne dair amaçlanan mesajların iletilmesi için bir araç olarak kullanıldığı söylenebilir.

Acting on the assumption that advertising has the nature of a historical text and is a tool of social transformation, this study aims to reveal the general characteristics of the advertising experiments in “Çankırı’da Duygu Gazetesi” in terms of Turkish Advertising. It was investigated what the formal qualities of the first commercial advertisement content, the first public service announcement and the first commercial advertisement published in Çankırı’da Duygu Gazetesi were, how the commercial advertisement trials were realized, what the themes of the public service announcements were and what messages they conveyed, how the contents of the commercial advertisements were shaped and how the commercial advertisement trials provided information about Çankırı's commercial life and cultural structure. This study employed the qualitative research method, and the document analysis technique was used. The investigations into the advertising attempts of “Çankırı’da Duygu Gazetesi” cover all the newspapers published from the first issue on 9 First November (October) 1930 until the 19 Second November (November) 1938, when the 404th issue was published. Published advertising attempts are categorized as commercial advertisements, public service announcements and commercial advertisements. Of the advertising experiments examined, 17.1% were commercial advertising content, 74.3% were public service announcements and 8.6% were commercial advertisements. It is seen that commercial advertisements were prepared for the purpose of informing about their general qualities, included product and address information, were composed only of Latin letters and texts, included frame decorations, and did not use pictures, caricatures or photographs. Likewise, it is said that commercial advertisements consist of texts like commercial advertisements, take up less space than commercial advertisements, are fewer in number and are prepared with product content. It is seen that public service announcements are published for the purpose of direct behavioral change, to give a short and concise message. Commercial advertisements were placed by the photography, barber, sports club, tailor and tutoring industry. All of these sectors are new areas for the desired new human model and include a new way of life. It can be said that these advertisements are closer to the advertisement form, but they are advertising attempts. It is seen that the themes of the public spots are created with the themes of nation state, Turkism, domestic goods, savings, support to public institutions, youth, sports and health. Considering that public spots offer a new lifestyle and ideology, it can be said that they fulfill the function of guiding the target audience. As a result of the study, it can be said that commercial advertisements, public service announcements and public service announcements of the 1930-1938 period tended to reflect the founding mission and vision of the newly created Republic of Turkey and that these advertisement contents were used as a tool to convey the intended messages regarding the cultural, social and economic transformation of the society.